Dễ thương để kiếm tiền nhiều

(các bạn làm ngành du lịch nên đọc)

Có lần Tony đi cùng với một đoàn du lịch nọ, có ông giám đốc công ty du lịch đó theo, vì là tour mới, ổng đi khảo sát. Cứ thấy trái ý là ổng mắng sa sả đứa hướng dẫn và cô trưởng đoàn, mặt mũi lúc nào cũng chằm dằm, cau có làm chuyến đi của Tony không thú vị gì cả. Cứ sáng vừa lên xe là ổng chửi hướng dẫn, 1-2 còn bỏ qua. Tới lần thứ 3 ổng lại cầm micro mắng nhân viên trên xe nữa, Tony tức quá nên mới lên mượn micro nói chú ơi, nội bộ công ty chú thế nào thì tối về giải quyết, đây chú đi với tư cách là khách du lịch thì phải ứng xử phù hợp. Chú không enjoy thì để người khác enjoy chứ, mới sáng sớm mà đã vậy rồi, cháu không đồng ý với thái độ này, người làm du lịch phải vui vẻ dễ thương, mặt mũi phải dễ coi, tính tình phải hào sảng phóng khoáng. Cái ổng im lặng không nói gì. Tony thấy ai không dễ thương là xin phép góp ý ngay. Hôm trước lên máy bay cũng có 1 cô tiếp viên cau có nhăn nhó, Tony mới nói xin lỗi xong, hỏi bạn ơi mình có chút xíu góp ý được không. Cổ nói dạ được, cái mình nói "theo mình thì bạn nên dễ thương hơn. Bạn có gương mặt rất đẹp, chỉ cần tính tính vui vẻ xởi lởi thì sẽ có duyên hơn. Với phụ nữ, cái duyên nó quan trọng hơn cả nhan sắc". Cái cổ tái mặt, nói cám ơn và từ đó, thái độ phục vụ thay đổi hẳn. Nói để biết, làm dịch vụ, tính tính mình phải vô cùng dễ thương mới kiếm tiền được.

Hiện nay nước ta nhận khoảng 7 triệu du khách quốc tế/năm, chỉ bằng 1/5 so với Thái Lan, Malaysia, Singapore…Du lịch inbound là một mỏ vàng cho chúng ta vì tên gọi Việt Nam rất nổi tiếng, VN và Mỹ là 2 nhân vật xuất hiện dày đặc trên truyền hình/báo chí trong suốt thập niên 60-70 khi chiến tranh chưa kết thúc. Các bạn coi phim Mỹ sẽ thấy nhắc đến Việt Nam rất nhiều, và người đặc biệt Mourinho thì luôn nhắc đến Việt Nam.

Hôm trước, cả thế giới sửng sốt với chương trình Good Morning America với cảnh quay trực tiếp từ hang Sơn Đòong, hang động lớn nhất thế giới ở Quảng Bình. Và lập tức, tên hang này xuất hiện trên từ khóa tìm kiếm google như là một hiện tượng, từ việc search hang Sơn Đòong, các thông tin khác về du lịch Việt Nam cũng được hiện ra trên màn hình, và rất nhiều người quyết định đến VN cho chuyến du lịch hàng năm của họ. Do tour tham quan hang này rất đắt và đã đặt kín chỗ đến mấy năm sau, nên khách chuyển hướng đi coi Phong Nha, Hạ Long, Bạch Mã...và các nơi khác.

Các công ty du lịch nên “swim with the tide”, tức nhân cơ hội này mà nhận thêm khách. Các fanpage bằng tiếng Anh kiểu “visit Vietnam", Ha Long Bay, Hue, Nha Trang....nên được thành lập, với đội ngũ tiếng Anh hùng hậu, biên tập thâu đêm suốt sáng các tư liệu này cũng như du lịch VN, cập nhật, chạy facebook ad, google ad (quảng cáo) trên mọi FB của mấy thằng Tây. Ví dụ như mình làm fanpage "Visit Tony Morning's hometown" chẳng hạn, thì về Cần Thơ chụp hình phong cảnh, update thông tin tour, khách sạn, giá vé, đời sống văn hoa địa phương...rồi chạy facebook ad qua các công ty digital marketing, nói đối tượng là khách Canada, mình muốn nhận khách nước này. Công ty Quảng cáo online này sẽ giúp mình, cứ 5 phút 1 lần, trang Visit Tony Morning 's hometown sẽ hiện lên FB của người Canada ở Canada. Họ bấm like rồi đọc, rồi đặt tour với mình.

Đừng có giảm giá tour, Tây đẳng cấp nó không thích đâu, đừng cạnh tranh về giá mà hạ chất lượng xuống. Nên giữ giá cao, nhưng phục vụ nhiệt tình. Tây thích giá rẻ thì nó tự đi rồi, không mua tour đâu, đừng có phé gié (giọng Bình Định ý nói phá giá), cũng đừng có phóa gióa (giọng Quảng Ngãi).

Các quản lý công ty du lịch nên tập huấn anh em để chộp lấy cơ hội này, rèn ngoại ngữ, lòng tự hào dân tộc, nụ cười, ánh mắt, dáng đi…sao cho lấy tiền Tây đợt này cho được nhé. Chậm phút giây nào mất cơ hội ráng chịu.

Cách đây mấy tháng, Tony có đi Hồng Công công tác. Ở đó có những văn phòng sáng đèn ban đêm của các công ty du lịch Trung Quốc sang thuê. Tony ở lại coi thử nó làm cái gì. Thấy một văn phòng khoảng chục bạn, toàn dân đại lục, tốt nghiệp ĐH ngoại ngữ hay du lịch gì đó, trẻ măng, lanh lợi ghê lắm. Tony vô hỏi thì thấy các bạn đang quảng bá các fanpage, các website du lịch của Trung Quốc trên google, youtube, facebook. Do ở Trung Quốc, việc truy cập 3 mạng này hầu như không được, trong khi Tây thì sử dụng phổ biến, nên họ sang Hồng Công để quảng cáo. Thấy họ chạy website và fanpage tiếng Ả Rập, tiếng Bồ, tiếng Tây Ban Nha, tiếng Nga, tiếng Đức....đủ cả. Người Ả Rập vừa search google "honeymoon trip" là ra cả chục trang chào mời đi Trung Quốc. Hoặc facebook của người Đức cứ hiện lên new feeds của họ thông tin về du lịch Trung Quốc bằng tiếng Đức, cái họ tò mò bấm vô coi, rồi mê mẩn bấm nút đặt tour luôn. Thấy cứ tích tắc mấy giây là một email gửi đến đặt khách, họ xử lý xác nhận với khách. Sáng hôm sau, ở Thượng Hải Bắc Kinh là hàng trăm email từ Hồng Công gửi đến, soạn thảo HĐ, lên kế hoạch đón khách.

Du lịch là mỏ vàng cho chúng ta, cần nhiều nhân tài vô hoạt động. Cần được đào tạo, các bạn trẻ đam mê phục vụ người khác nên theo học ở các trường cao đẳng du lịch các tỉnh. Điều kiện là phải ngon lành tướng tá, ví dụ làm hướng dẫn viên du lịch mà lùn quá, thì coi chừng nó mắng công ty du lịch sử dụng lao động trẻ em. Hoặc sức khoẻ không có, thở hồng hộc thì leo núi và phục vụ cho khách cái nỗi gì, lo bản thân không xong. Hoặc tính tình quen thói chiều chuộng, lúc nào cũng cáu gắt, cái gì cũng không ăn, trái ý là khó chịu....thì thôi, ở nhà cho cha mẹ chiều, đừng ra đường, du khách về nó gửi thư complaint mệt lắm...

Read More

Đời không đẹp như mơ

“Con là sinh viên năm cuối 1 ĐH ngành kỹ thuật ở Hà Nội. Nhờ chăm chỉ đọc các bài viết của Dượng mỗi sáng trong 2 năm qua mà bây giờ con thấy mình sống văn minh và đẳng cấp nhiều hơn ngày xưa, con luôn mỉm cười trước khi ngủ vì một ngày trôi qua đầy ý nghĩa.

Trước khi chưa đọc những bài của Dượng, con cũng là con ngoan, trò giỏi. Con chăm chỉ học hành, kì nào cũng đứng nhất lớp. Nhưng bây giờ, con đã thay đổi tư duy. Có đứng đầu lớp đi nữa thì cũng chỉ là đứng đầu 100 bạn, tập hợp này quá bé so với 7 tỷ người ngoài kia. Con chỉ tốt hơn con ngày hôm qua thật nhiều, tiến bộ mình tự nhận thấy rõ, là được.

Con bắt đầu đi tình nguyện, tổ chức các chương trình thiện nguyện lên các bản vùng cao, đi đến những nơi có người nghèo, để sống cùng và giúp họ. Con biết nghĩ cho người khác nhiều hơn Dượng ạ, bây giờ con không muốn chỉ dành thời gian cho những thú vui của bản thân nữa. Những giây phút làm mình sung sướng trước đây như nhu cầu ăn ngủ x,y…chỉ khiến mình sướng có vài giây, trong khi giúp đỡ người khác khiến mình cứ vui miết, sướng miết…

Con cũng không suốt ngày nghĩ đến việc làm giàu như hồi trước nữa, mà rèn luyện chuyên môn, rèn thể lực (con học võ và vẫn sinh hoạt đều đặn ở võ đường). Con muốn mình giỏi tiếng Anh, Nhật vì là dân kỹ thuật, tiếng Anh-Nhật là 2 công cụ để con có thể tiếp cận 2 nền sản xuất hàng đầu thế giới.

Con còn mở 1 trung tâm với mô hình các bạn năm cuối dạy lại cho các bạn sinh viên năm 2, 3 trường con. Rồi con xin cho các bạn đi thực tập, quan sát thực tế rồi về hướng dẫn lại các bạn khác. Bây giờ nhóm bọn con đã có 20 người, ai cũng giỏi chuyên môn và đang học tập ngoại ngữ điên cuồng dượng ạ (con đang học tiếng Nhật, và đi dạy tiếng Anh cho các bạn khác). Các môn bọn con dạy là Tiếng Anh, tiếng Nhật, Dự Toán công Trình, Bóc Tách khối lượng, Autocad (toàn là các kĩ năng phục vụ cho kĩ sư). Nhóm con bây giờ đứa nào cũng lưu loát 2 sinh ngữ, cao ráo khỏe khoắn, gương mặt ai cũng hào sảng tự tin, luôn miệng nói cám ơn xin lỗi, luôn nhường nhịn và giúp đỡ người khác, giúp xong là quay đi ngay không đợi người ta cám ơn. Cho và lập tức quên. Nhận thì nhớ miết, cám ơn và báo đáp lại cho bằng được.

Con sắp sang Nhật làm việc do trúng tuyển vào 1 công ty xây dựng ở Hokkaido, nhưng trước khi đi, con rất muốn được gặp Dượng. Con vẫn nằm mơ thấy dượng là một ông già quắc thước, tóc bạc trắng phơ phơ trong bộ áo bà ba Nam Bộ nước mình. Dượng đang ngồi trên ghế mây đọc sách thánh hiền, ngoài vườn thì xanh mướt cỏ cây và líu lo chim hót.

Con viết hơi dài, con chúc Dượng có 1 ngày thú vị ạ!”

Dượng: Đọc xong thư con, dượng bèn đi ra nhà may làm liền mấy chiếc áo bà ba. Rồi dượng sẽ không hớt đầu đinh nữa mà sẽ để tóc dài và búi lên thật cao. Dượng sẽ không mua ghế mây vì bị thoát vị đĩa đệm mà, ngồi ghế mây sao được. Thay vào đó dượng sẽ mua tấm ván (tấm phản) gỗ mun. Cứ sáng sáng dượng tới cái ván ngồi xuống, 2 bàn chân vỗ vào nhau cho rớt bớt đất cát, rồi ngồi xếp bằng, ăn na ăn mãng cầu nhả hột đầy nhà, la mắng mấy gia nhân đang lui cui dọn dẹp…

Đừng có mơ dượng giống ông hiền triết nào đó bên Tàu. Hồi đó dượng học bên Tây, mấy thầy đặt tên Tony cho dễ gọi chứ bản chất vẫn là nông dân miệt vườn rặt. Miền vườn nhưng sính ngoại lắm, chỉ dùng cái gì có chữ Tây trong đó như khoai tây, gà tây, hành tây (trên mặc áo bà ba chứ ở dưới cũng diện quần tây), uống rượu Tây, thậm chí cái gì không thể Tây được thì phải có yếu tố nước ngoài như dừa xiêm, lê-ki-ma, kiwi…Đứa nào đem ổi đem mít tới là dượng đuổi đi liền. Cà phê phải là Starbucks, Davidoff, RedCup... mới uống. Nhà cấp 4 xập xệ chứ cũng phải gọi là villa de Tony. Đến con Lu cũng biết nói tiếng ngoại quốc. Khách tới nhà là nó kêu go go go…

Read More

Nhà máy này là của chị

Chị M, từng bỏ học nửa chừng do điều kiện kinh tế gia đình quá khó khăn thập niên 80. Từ một công nhân gọt dứa, chị từng bước trở thành chủ một nhà máy chế biến nước dứa đóng hộp xuất khẩu ở miền Tây. Co lần tâm sự với Tony, chị nói, nếu được đi học trở lại, chị sẽ chọn ngành công nghệ thực phẩm ở một trường ĐH hay cao đẳng hay trung học nghề nào đó. Chị không hề hối tiếc điều gì khi đã hoàn thành ước mơ của mình. Tony nói, à đó là sứ mạng, mission của cuộc đời. Không nhiều người biết mission của đời mình là gì đến khi nhắm mắt xuôi tay, chị ắt hẳn rất hạnh phúc. Chị mỉm cười, nói ừa, nhà máy này là của chị.

Các bạn sinh viên ngành công nghệ thực phẩm thân mến, các bạn thật sự đang sở hữu một nghề đáng mơ ước trong tay. Các bạn tận dụng từng phút từng giây ở trường nhé. Cứ một buổi mình học, một buổi mình lên phòng thí nghiệm, ăn dầm nằm dề ở đó. Máy móc thiết bị đủ cả, mình mò mẫm thử nghiệm mứt sấy dẻo, rượu vang từ thanh long, khoai lang tím, rau củ snack ăn liền, nước mía đóng lon, nước rau má đóng hộp, mía lau mã đề, kem chuối kem sầu riêng kem nhãn, gà ác tiềm đóng hộp, tổ yến chưng đường phèn đóng hộp, nước nấm linh chi, cao linh chi, cao sâm Ngọc Linh, cá kho tộ đóng hộp, canh chua ăn liền...làm thành các đề tài nghiên cứu sinh viên, sau này phát triển ra thành thương phẩm.

Ôi nghĩ mà mê, mà mê.

Hình ảnh những thanh niên khoẻ khoắn khoác chiếc áo blouse trắng, và những phòng lab huyền thoại sáng đèn cả đêm. Không gì đẹp hơn.

10 năm sau khi rời giảng đường, họ sẽ là những ông bà chủ của những xí nghiệp chế biến nông sản, khoác chiếc áo vét đứng các hội chợ thực phẩm quốc tế để tiếp thị, hay chỉ đạo sản xuất trong phân xưởng, nhanh lên các anh chị em, đơn hàng xuất khẩu nhiều quá rồi, container đang chờ ngoài sân...

Và nông sản nước Việt mình đi khắp thế giới. Cứ vô siêu thị bên Tây, mở lon nước cốt dừa cũng Made in Vietnam, cá hộp thịt hộp cũng Made in Vietnam

Giới trẻ đi đâu, nói I am from Vietnam, cả thế giới rú lên, sao người mày giỏi thế, ẩm thực nước mày ngon thế, sao tao đi đâu cũng thấy thực phẩm chế biến của tụi mày?

Không xa, chỉ 10 năm, khi một thế hệ các kỹ sư chế biến thực phẩm mang tinh thần làm chủ ra trường. Họ sẽ rất khác, rất khác..

Thông minh, giỏi giang, kiệt xuất...là những tính từ thế giới nghiêng mình cho một thế hệ trẻ đam mê sản xuất của Việt Nam.

Gặp lại chị M, chị tươi cười bảo "có gì đâu em, vì đất nước này là của chị".

Read More

Tuổi thanh xuân của Tony

Một bữa nọ, trời đã nhá nhem tối. Tony đang ngồi ăn trong nhà thì thấy con Lu xoắn đít vẫy đuôi, bèn sai gia nhân ra coi ai cứ thụt thò ngoài biệt thự 12 tỷ của mình vậy. Thì ra là cậu Harrod.

Bạn là một “con dượng” dự thi mứt thanh long, bữa gặp ở Villa De Tony, Tony đặt tên ngoại quốc là Harrod. Hoà nhập quốc tế, bên cạnh tên Việt cũng nên có tên tiếng Anh, giống như người Hồng Công hay Singapore, chủ yếu để giao tiếp cho dễ, không nên bảo thủ kiểu Á Châu. Phải phóng khoáng lên, chỉ là một cái danh xưng, mình không chấp nhận sự mới lạ hay thay đổi thì khó lòng làm nên nghiệp lớn.

Tony động viên bạn về quê sản xuất mứt trái cây. Bạn về, tách riêng ½ diện tích nhà để làm xưởng, liên hệ với vùng nguyên liệu, thiết kế bao bì nhãn hiệu, tìm kiếm chỗ mua máy móc xong xuôi, chạy những mẻ đầu tiên để đem đi tiếp thị. Từng bước trở thành ông chủ nhỏ, chạm 1 tay vô ước mơ cuộc đời mình. Ước mơ thì ai cũng có, nhưng chỉ có số ít là làm, số còn lại ngồi nói có cái miệng không đó mệt quá. Các bạn trẻ cũng theo dõi trên FB, coi ai có sự nghiệp gì không, có thành tựu gì không thì mới
follow. Người ta nói chuyện làm chuyện ăn, riết mình bắt chước. Thông tin kinh tế xã hội thiệt nhiều cũng không có ý nghĩa gì, có nhiều bạn cái gì cũng biết nhưng chẳng có cái gì trong tay, vậy cũng chỉ là đứa bất tài vô dụng.

Tony kêu nó vô nhà uống nước, nó nói thôi đứng ngoài trình bày cũng được. Nó nói con vướng phải vấn đề MÁY MÓC, Tony nói thôi con đi về đi. Bữa nào rảnh, dượng lên page chỉ cho, chỉ sỉ chứ không chỉ lẻ mắc công quá.

Về máy móc, nếu MUA NGUYÊN DÀN MÁY chỉ để làm mẫu chào hàng, thì rất rủi ro, vì chưa chắc mẫu đó được thị trường chấp nhận. Mình có liên hệ các trường ĐH cao đẳng như BK, Tôn Đức Thắng, Cần Thơ, Tiền Giang, Hutech, công nghiệp... hoặc bất cứ trường nào gần nhất mà có khoa CÔNG NGHỆ THỰC PHẨM. Phòng thí nghiệm ở đó đều có tủ sấy, tủ đông, tủ hấp, trích ly, cân đo đong đếm hút chân không, hóa chất bảo quản hay cái gì cũng có…chỉ là không sản xuất quy mô lớn được thôi. Hoặc là nhờ các công ty trong ngành, cái này phải làm quen với bộ phận sản xuất các nhà máy, thuyết phục người ta. Cứ gõ cửa. Làm ăn là không ngại. Ngại, tự ái, mắc cỡ, sĩ diện, háo danh, hoang phí tiền…đều không có trong từ điển của người làm ăn.

Hồi mới ra trường, Tony quen mối sản xuất dầu chiết xuất từ cây tràm (dùng cho phụ nữ mới sinh rất tốt), viết mail giới thiệu chào hàng, bên Nhật thích thú đòi xem mẫu. Nhưng VN mình sản xuất thủ công còn tạp chất, chắc chắn không xuất khẩu được nên Tony mới liên hệ công ty dược phẩm gì trên đường Cách Mạng Tháng Tám, nó đồng ý làm 10 lít, cấp cho bảng phân tích (certificate of analysis) luôn, có giấy này mới gửi DHL qua bên Nhật được. Khách thấy OK nên qua đặt hàng khí thế, sau này tụi Nhật đem máy móc rồi qua sản xuất luôn dưới Long An, họ mời Tony về làm giám đốc nhưng Tony không có nhận lời vì mắc đi Harvard hạc. Tony từ chối làm tụi nó khóc quá trời (khóc bằng tiếng Nhật).

Lúc hãng Phượng Tím mới ra đời, Tony cũng đi gia công. Tony cả ngày ngồi ở các phòng thí nghiệm các nhà máy nhờ nó làm cả chục mẫu…rồi mang đi hội chợ chào hàng. Mình về làm tới làm lui cả chục lần họ mới OK, rồi mới đặt đơn hàng thử nghiệm gọi là trial order, chỉ có 1-2 container thôi, mình nào dám đầu tư máy móc. Trong khi các nhà máy có chạy hết công suất đâu, mình đem công thức, bao bì của mình tới, kêu họ sản xuất cho mình lúc họ rảnh rỗi. Họ cũng phải trả lương công nhân bao nhiêu đó/tháng, nên có việc làm thêm cho anh em, họ còn mừng. Sau này khi đơn hàng lớn rồi, thì mình mới tự lập xưởng sản xuất, gia công mãi như thế không chủ động được, vì mình chỉ là con nuôi, họ phải ưu tiên con đẻ của họ. Gia công như thế này gọi là OEM, nhiều bạn cũng qua Trung Quốc gia công, ví dụ Smartphone, bên Thâm Quyến sản xuất mọi mẫu mã, ai muốn gia công ghi tên Tèo Mobile, Tí Mobile gì nó cũng làm, nhưng giai đoạn đầu thì được, chứ làm ăn ổn định rồi mà phụ thuộc người ta nguy hiểm lắm.

Về mặt bằng sản xuất, đầu tiên thì tự quy mô ở nhà, cái máy nhỏ nhỏ đóng gói, hơ lửa dán keo lại cũng được. Hồi năm 2 ĐH, Tony về Cửa Bé, đi 1 vòng coi nhà nào có nước mắm ngon, lên chi cục đo lường chất lượng Khánh Hòa đăng ký nhãn hiệu “nước mắm Tony Cocky” xong, đem vô Sài Gòn bán. Tony mò lên nhà máy Ngọc Nghĩa trên khu CN Tân Bình mua chai, nó có bán lẻ. Cứ cuối tuần, ngoài Nha Trang gửi vô 10 can 200 lít, Tony ngồi sớt ra chai, dán nhãn rồi đi bán cho các cửa hàng tạp hóa khu vực phường 13 Bình Thạnh. Người ta góp ý là chai nước mắm phải cái màng phủ trên cái nắp, nếu không, nhìn không an toàn. Hồi đó làm gì có internet mà tìm kiếm. Tony mò xuống Chợ Lớn mất mấy ngày mới tìm ra cơ sở sản xuất MÀNG CO, lao vô tìm hiểu. Người ta hướng dẫn dùng cái mấy sấy tóc, trùm màng co vào đầu chai và sấy 1 cái là nó ôm cái nắp chai ngay.

Tony cứ buổi nào lên trường thì thôi, bữa nào ở nhà là đi tiếp thị rồi giao nước mắm, rồi 4-5h chiều là thay đồ lên thư viện học đến 8h đêm mới về. Mấy năm ăn học cũng nhờ cái nước mắm này và nhiều business khác nữa nên sống hết sức phong lưu, tốt nghiệp vẫn loại giỏi như ai. Yên tâm đứa ham làm thì nó cũng ham học. Ngày chuẩn bị ra trường, Tony tặng cái business nước mắm cho thằng Tú, một đứa ở cùng nhà trọ, dân Bà Rịa, vì thấy nó tử tế trung thực. Tony hướng dẫn nó cách sản xuất xong, dắt nó đi 1 vòng thăm khách hàng, nói các cô các chú ơi, con học xong rồi, con chuẩn bị vô mấy tập đoàn đa quốc gia làm rồi, hoặc con sẽ mở cơ sở sản xuất ở quê, hoặc có thể đi Tây làm việc hay học lên nữa. Thằng em này thế con, có gì cô chú giúp đỡ nó nhen. Thằng Tú cũng làm y chang Tony vậy, nhưng nguồn nước mắm là từ dưới Lộc An Bà Rịa. Khi nó ra trường nó lại chuyển cho 1 đứa khác làm. Vì Tony dặn phải hào sảng, không được tủn mủn kiểu "thà dẹp chứ không cho" của mấy đứa tiểu nông rẻ tiền, chả muốn ai giàu có cả, không hiểu tại sao lại có lối suy nghĩ đó.

18 tuổi rồi. Trưởng thành rồi. Sinh học cơ thể đã có thể sinh sản rồi thì phải có khả năng tự kiếm mồi. Sao cứ há miệng ra xin chim cha chim mẹ đút vậy. Một số chim cha chim mẹ vẫn mù quáng cần mần tha mồi về cho nó, không biết rằng việc này nguy hại vô cùng, làm tàn tật hoá chim non, lười biếng hoá thế hệ sau vì chúng nó sẽ không biết bay, không biết tự kiếm mồi để ăn. Rồi mình già mình chết, nó cũng chết đói theo.

Thời đi học, Tony rất ghét mấy đứa sinh viên hát ê a “bạn tôi, sáng nhịn ăn, lên giảng đường” rồi nói sinh viên tụi mình tội nghiệp. Tội gì. Sức dài vai rộng, trí tuệ có mà nhịn đói? Sao không đi phụ giữ xe hay phục vụ quán ăn?

Người ham lao động thì mắc mớ gì phải nhịn, cứ phở bò phở gà quất tới.

Read More

Nếu thời gian có quay trở lại...

Khổm là tên anh bạn thân người Thái Lan của Tony. Nói là bạn chứ anh cũng già rồi, có ba đứa con trạc tuổi Tony. Làm ăn rồi quen. Anh có nhà máy phân bón khá lớn ở ngoại vi Băng Cốc.

Trong những năm đầu 90, kinh tế xã hội Thái Lan giống nước mình bây giờ, phần lớn hạc sinh thi vào kinh tế, tài chính. Hai đứa đầu của anh Khổm, 1 đứa quản trị kinh doanh, 1 đứa kinh tế đối ngoại. Rồi như kịch bản của 1 gia đình khá giả, tốt nghiệp xong, 1 đứa qua Anh, 1 đứa qua Úc lấy bằng thạc sĩ MBA. Rồi về nước phụ cha phụ mẹ. May mà có cái công ty của gia đình. Lấy thạc sĩ ở 2 quốc gia nói tiếng Anh, nhưng tiếng Anh 2 đứa lại bình thường vô cùng. Hai đứa nó qua hãng Phượng Tím, các bạn từ tiếp tân đến tài xế của Tony đưa đi chơi mua sắm, nói tiếng Anh như gió, tụi nó nể phục lắm. Có gì đâu, cứ chiều chiều các bạn ngồi xóa mù ngoại ngữ, đứa biết 3 chữ chỉ cho đứa biết 2 chữ. Tony chả quan tâm bằng cấp của đứa nào, miễn thấy chịu khó làm việc sẵn sàng lao động chân tay dù có trình độ ĐH cao đẳng, tính tình dễ thương lanh lợi... là nhận vô đào tạo, xách giỏ đi nước ngoài đàm phán nhoay nhoáy. Những bạn làm giỏi nhất trong khối quản lý đều tốt nghiệp từ các ĐH tỉnh như Đà Lạt, Vinh, Cần Thơ, Quy Nhơn, Đà Nẵng, An Giang...cứ đào tạo 6 tháng rồi dùng là được hết. Còn khối sản xuất thì tốt nghiệp các trung cấp nghề, cao đẳng nghề...Nếu để đánh giá thì phải nói là vô cùng tuyệt vời với nguồn lao động này.

Trở lại chuyện anh Khổm. Vợ chồng anh từ dưới quê đi lên xây dựng sự nghiệp ở Băng Cốc xong, muốn con cái có tương lai nên cho vô toàn trường chuyên lớp chọn, bên Thái gọi là trường tư, tốn tiền ghê lắm. Kiểu cấp 1 Lương Đình Của, cấp 2 Trần Văn Ơn, cấp 3 Lê Hồng Phong, cấp 4 Bách Khoa Kinh Tế, toàn lựa trường ngon ở thành phố lớn. Nhưng ra trường thì chìm lỉm, không còn chút dấu ấn gì xứng đáng với sự đầu tư ấy. Đứa nào vô công ty đa quốc gia làm lương 2000 đô/tháng là tự hào ghê lắm, thời gian còn lại chỉ quan tâm đến áo hiệu quần hiệu, bữa này chỗ này sale off, tour du lịch nước kia đang hạ giá rồi tíu tít nhau đi chơi. Nền kinh tế Thái Lan cứ giẫm chân tại chỗ, toàn gia công cho nước ngoài suốt 1 thời gian dài. Một thế hệ con nhà thành phố khá giả, chẳng có động lực gì phấn đấu. Mọi thứ có sẵn, trường ngon, giáo sư xịn, bạn giỏi, cơ sở vật chất đầy đủ...lại làm mất khả năng tự mày mò vươn lên, đầu vào tưởng là ngon nhưng đầu ra bình thường. Mặc dù 2 đứa nó cũng hòa đồng và lễ phép, nhưng nói chung nhạt nhoà.

Đến cậu út, anh Khổm thay đổi hướng nghiệp. Cho nó hạc kỹ thuật trước, sau này mới hạc quản trị để trở thành nhà kỹ trị, vì đứa út này biết vượt sướng. Anh thuyết phục nó hạc nông lâm. Nó đầu tiên không chịu, nói dơ dáy đất cát, nắng nôi cực khổ, ai chẳng muốn sướng tấm thân với việc ngồi máy lạnh văn phòng? Nhưng sau 1 năm, nó tự nhiên đam mê, khoác áo blouse vào phòng thí nghiệm trồng cây mới này, cấy tế bào kia, rồi đem ra thực địa xem nó lớn lên, ra hoa kết trái như thế nào...vô cùng vô cùng thú vị.

Tốt nghiệp xong, nó sang trường Fresno ở Cali học thạc sĩ quản lý nông nghiệp. Trường này qua trường Nông Lâm Thái Lan tuyển, nhận hết cả lớp nó, cho hạc bổng hết, trừ mấy đứa dốt tiếng Anh. Qua được 3 tháng là tụi nó bắt đầu để dành được tiền, đi phụ thầy cô, đi hái nho hái táo, nuôi giấm hay làm hướng dẫn viên cho khách Thái tham quan công viên Yosemite bên cạnh. Các tổ chức quốc tế như FAO ( tổ chức lương nông thế giới), FDA ( tổ chức quản lý an toàn thực phẩm), các tập đoàn như Monsanto, Bayer, Dow Chemical, Syngenta, BASF…. đến đặt cọc trước, giành giật sinh viên thấy bắt mệt. Vì cậu Út được FDA tuyển, đưa đi đào tạo thêm rồi về phụ trách FDA Thailand, chuyên kiểm nghiệm các lô hàng trái cây xuất khẩu. Nhờ một thế hệ những người Thái trẻ giỏi giang như vầy, mà trái cây Thailand đi vô được hầu hết mọi siêu thị trên thế giới. Riêng xuất khẩu cho Trung Quốc hoa quả nhiệt đới như sầu riêng, chôm chôm, măng cụt…với nhu cầu khổng lồ cũng đem lại cho nông dân Thái sự giàu có tột bậc. Thế hệ cậu Út còn hạc hóa chất, cơ khí, máy móc, xe hơi, điện tử....mặc dù hạc kỹ thuật nhưng đứa nào đứa nấy tiếng Anh giỏi nên vô mấy hãng nước ngoài làm hết. Đâu 5-10 năm là có thể ra riêng tự sản xuất một cái gì đó Made in Thailand, vì tiếng Anh giỏi nên ra tiếp thị bên ngoài, người ta mua ào ào. Cả thế giới ớn hàng Trung Quốc quá mà tìm miết mới có một nước giá cả cao hơn Trung Quốc 1 chút mà chất lượng hơn hẳn, đó là Thái. Một thế hệ cậu Út góp phần xây dựng nền công nghiệp sản xuất Thái Lan hùng mạnh số 1 Đông Nam Á và thứ 10 thế giới về sản xuất xe hơi, tốp 5 thế giới về điện từ, đồ gia dụng, máy tính đồ chơi... Du lịch cũng mạnh, nông nghiệp cũng mạnh, giờ công nghiệp cũng mạnh nữa thì dân Thái ngày càng sung túc.

Cậu Út nói với Tony, bạn bè nông lâm của em nhìn lại 10 năm ra trường đều thành đạt cả. Đứa được giữ lại làm giảng viên, đứa làm việc mấy tổ chức quốc tế, đứa tự mua đất trồng trọt chăn nuôi. Đứa nào cũng triệu phú đô la trở lên, đời sống hết sức phong lưu vì có một tuổi trẻ chấp nhận lấm lem dầu mỡ trong các nhà máy, đất cát ngoài đồng... Chứ hẻm có sức dài vai rộng mà mặc quần tây đóng thùng, ôm cái laptop ngồi quán cà phê Starbucks chat chit ở Băng Cốc chờ ngân hàng này, công ty kia tuyển thì vác đơn đến, nói chuyện toàn chuyện vĩ mô trên mây.

Tự nhiên ngồi nghĩ, nếu bây giờ mà 18 tuổi, Tony chắc chắn sẽ chọn hạc kỹ thuật như kỹ sư trồng trọt ( sẽ chọn ĐH Nông Lâm Huế hay Nông Lâm Thái Nguyên), hoặc có thể làm kỹ sư nuôi trồng Thuỷ Sản (ở ĐH Nha Trang). Ở các trường tỉnh nói chung, không chen chúc lên thành phố lớn làm gì, mục đích dài hạn là học bên Tây bên Mỹ chứ Sài Gòn Hà Nội ăn thua gì.

Ở các trường tỉnh, học sinh giỏi chê không học thì mình học, cơ hội lớn cho mình vì tỷ lệ sinh viên giỏi tiếng Anh không nhiều, mình chăm chỉ cày tiếng Anh lấy cái IELTS 7.0 cộng thêm vài bài báo quốc tế hay vài công trình nghiên cứu khoa học đứng tên chung với các thầy cô trong trường là có thể vi vu ở trời Tây học cao lên nữa miễn phí. Có thể là quản lý nông nghiệp, quản lý thuỷ sản, hay cũng có thể là MBA. Trở thành 1 nhà kỹ trị vẫn có gì đó thú vị hơn. Quan niệm riêng của Tony là như vậy.

Nếu Tony 18 tuổi. Ối chà chà, với gương mặt thanh tú như vầy, có khi lại đi đóng phim ca nhạc cạnh tranh với K-Pop của Hàn Quốc cũng nên.

18 tuổi 18 tuổi....

P/S: nếu đã quyết tâm chọn ngay từ đầu học kinh tế, luật,....thì vẫn cứ tiếp tục. Còn nếu bạn vẫn phân vân học kinh tế hay kỹ thuật thì có thể chọn kỹ thuật trước, kinh tế có thể học sau vì dễ. Nhưng rất khó cho chiều ngược lại.

Read More